پیش‌دبستانی هوشمند آی‌دانا

درباره ما

آی‌دانا در سال ۱۴۰۴ با هدف ایجاد فضایی علمی، پویا و متناسب با نیازهای واقعی کودکان پیش‌دبستانی تأسیس شد. آی‌دانا با این باور شکل گرفت که پیش‌دبستانی، دوره آماده‌شدن برای امتحان و مدرسه نیست؛ بخشی مهم و مستقل از زندگی کودک است. در آی‌دانا کودک قرار نیست ساعت‌ها بنشیند، تکرار کند و پاسخ از پیش تعیین‌شده بدهد. او بازی می‌کند، سؤال می‌پرسد، می‌سازد، آزمایش می‌کند، داستان می‌گوید، با دیگران گفت‌وگو می‌کند، گاهی اشتباه می‌کند و دوباره راه دیگری را امتحان می‌کند.

در لایه‌ای عمیق‌تر، آی‌دانا رؤیای کودکیِ مؤسس آن است؛ رؤیای فضایی برای یادگیری که خودش در کودکی آرزو داشت تجربه کند، اما آن روزها بسیاری از آن تجربه‌ها ممکن نبود. شاید به همین دلیل است که در آی‌دانا، کودک فقط شنونده و اجراکننده نیست؛ فرصت دارد انتخاب کند، تجربه کند، بازی بسازد، سؤال بپرسد و راه خودش را برای رسیدن به پاسخ امتحان کند. بر همین اساس برنامه آموزشی آی‌دانا بر پایه رویکردهای روایت‌محور، پروژه‌محور، بازی‌محور و تجربه‌محور طراحی می‌شود.

پشتوانه علمی آی‌دانا

آی‌دانا به مدیریت و طراحی آموزشی دکتر زهره رهسپار شکل گرفته است؛ پژوهشگر حوزه برنامه درسی، هوش مصنوعی در آموزش، نوآوری‌های آموزشی، آینده‌پژوهی و تحلیل داده‌های آموزشی، با بیش از ۳۰ سال سابقه تدریس، مدیریت آموزشی و فعالیت پژوهشی.

دکتر رهسپار دارای دکترای تخصصی مطالعات برنامه درسی و کارشناسی ارشد تحقیقات آموزشی از دانشگاه تهران است و در سال ۱۴۰۵ نیز به‌عنوان دانش‌پذیر تحلیل داده در دانشگاه تهران، این مسیر تخصصی را ادامه داده است. در کارنامه علمی و حرفه‌ای او، رتبه دوم آزمون کارشناسی ارشد، رتبه چهارم آزمون دکتری، عنوان معلم پژوهنده کشوری و کسب مقام برتر در الگوهای تدریس کشوری دیده می‌شود.

او همچنین مترجم کتاب «برنامه درسی ارتباط‌ساز برای آموزش عالی» و نویسنده مقالات علمی‌پژوهشی و ارائه‌دهنده آثار پژوهشی در همایش‌های ملی و بین‌المللی در حوزه آموزش، برنامه درسی، آینده‌پژوهی و هوش مصنوعی در آموزش است.

اما در آی‌دانا، این عنوان‌ها قرار نیست فقط بخشی از یک رزومه باشند. سؤال اصلی این است: این دانش و تجربه، برای یک کودک پنج یا شش‌ساله چه تغییری ایجاد می‌کند؟

پاسخ آی‌دانا این است که دانش برنامه درسی باید به تجربه‌ای تبدیل شود که کودک بتواند آن را لمس کند؛ پژوهش باید به تصمیم‌های بهتر آموزشی منجر شود؛ و فناوری باید به جای نمایش و هیجان ظاهری، باید آگاهانه و هدفمند در خدمت یادگیری کودک قرار بگیرد.

فناوری در آی‌دانا؛ ابزار است، نه هدف

آی‌دانا از اسمارت‌وال (Smart Wall) و میزهای لمسی چندکاربره (Multi-Touch Tables) در فعالیت‌های تعاملی کودکان استفاده می‌کند؛ اما کودک برای ساعت‌ها مقابل صفحه قرار نمی‌گیرد و قرار نیست در این سن «هوش مصنوعی یاد بگیرد».

فناوری در آی‌دانا زمانی ارزشمند است که بتواند یک سؤال ایجاد کند، مشاهده‌ای را ممکن سازد، یک تجربه را گسترش دهد یا کودک را به حرکت، گفت‌وگو، ساختن و کشف‌کردن سوق دهد.

پشت این نگاه، سابقه پژوهشی و آموزشی مؤسس آی‌دانا در حوزه کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، نوآوری آموزشی و طراحی دوره‌های تخصصی برای معلمان و مدیران قرار دارد.

یادگیری‌ای که فقط «انجام نمی‌شود»؛ دیده هم می‌شود

یکی از ویژگی‌های اختصاصی آی‌دانا، توجه به مسیر یادگیری کودک است.

در آی‌دانا قرار نیست رشد کودک با یک نمره یا چند عبارت کلی خلاصه شود. مشاهده‌های مربی، فعالیت‌های کودک، گفت‌وگوهای او، تولیدات هنری و دست‌سازه‌ها و تجربه‌های روزمره در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا تصویر روشن‌تری از مسیر یادگیری او شکل بگیرد.

طراحی سامانه گزارش‌گیری داده‌محور یادگیری کودکان نیز بخشی از سابقه تخصصی مؤسس آی‌داناست.

هدف از داده در آی‌دانا، عددی‌کردن کودک نیست؛ هدف این است که او را بهتر ببینیم و برای ادامه مسیر یادگیری‌اش آگاهانه‌تر تصمیم بگیریم.

نگاه ما به کودکی

ما معتقدیم همه کودکان قرار نیست یک چیز را، در یک زمان و دقیقاً به یک شکل یاد بگیرند.

به همین دلیل در آی‌دانا، محصول نهایی تنها چیزی نیست که اهمیت دارد. سؤال کودک، راهی که برای حل مسئله انتخاب می‌کند، همکاری با دوستان، توان توضیح‌دادن یک ایده، ساختن، اصلاح‌کردن و حتی اشتباه‌کردن، همه بخشی از فرایند یادگیری‌اند.

آی‌دانا می‌خواهد کودک، کودکی کند؛ اما در محیطی که پشت هر بازی، قصه، حرکت، تجربه، دست‌سازه و فناوری آن، فکر و طراحی آموزشی وجود داشته باشد.

در آی‌دانا، کودک فقط چیزی یاد نمی‌گیرد؛ یاد می‌گیرد ببیند، بپرسد، تجربه کند، بسازد و فکر کند.

برنامه درسی آی‌دانا؛ ساختاری منسجم برای یادگیری در قرن بیست‌ویکم

برنامه درسی آی‌دانا بر مجموعه‌ای از حوزه‌های یادگیری متناسب با نیازها و مهارت‌های قرن بیست‌ویکم(21st Century Skills)طراحی شده است؛ حوزه‌هایی که تنها به آموزش زبان و ریاضی محدود نمی‌شوند و رشد شناختی، اجتماعی، عاطفی، حرکتی، هنری، فناورانه و مهارت‌های زندگی کودک را در کنار یکدیگر در نظر می‌گیرند.

هر یک از این حوزه‌ها دارای ده‌ها کد اصلی و کد تلفیقی است. کدهای اصلی نشان می‌دهند کودک در هر حوزه چه تجربه‌ها و فرصت‌های یادگیری را باید طی کند و کدهای تلفیقی، پیوند میان چند حوزه را در یک فعالیت واحد مشخص می‌کنند.

به همین دلیل، یک فعالیت در آی‌دانا معمولاً فقط «ریاضی»، «علوم» یا «هنر» نیست. ممکن است کودک هنگام ساخت یک سازه، هم‌زمان الگویابی و اندازه را تجربه کند، با یک مسئله روبه‌رو شود، با دوستانش همکاری کند، از مهارت‌های حرکتی ظریف استفاده کند و درباره انتخاب‌هایش توضیح بدهد.

این ساختار باعث می‌شود برنامه درسی آی‌دانا مجموعه‌ای از فعالیت‌های پراکنده نباشد؛ بلکه هر فعالیت جای مشخصی در یک شبکه پیوسته از اهداف و تجربه‌های یادگیری داشته باشد.

هر ماه، یک شخصیت، یک جهان پر از داستان

یکی از ویژگی‌های اصلی برنامه آی‌دانا، طراحی پکیج‌های یادگیری روایت‌محور (Narrative-Based Learning Packages) است.

در هر ماه، یک شخصیت داستانی ویژه وارد دنیای کودکان می‌شود و ماجراهای او، محور اصلی تجربه‌های یادگیری آن ماه قرار می‌گیرد.

این شخصیت فقط برای تعریف یک قصه به کلاس نمی‌آید. داستان او در طول ماه ادامه پیدا می‌کند و فعالیت‌های حوزه‌های مختلف برنامه درسی در دل همان روایت شکل می‌گیرند.

ممکن است شخصیت داستانی با مسئله‌ای روبه‌رو شود که برای حل آن کودکان نیاز داشته باشند بشمارند، مقایسه کنند، آزمایش انجام دهند، چیزی بسازند، درباره احساسات صحبت کنند، حرکت کنند، نقاشی بکشند یا راه‌حلی گروهی طراحی کنند.

به این ترتیب، علوم، ریاضی، زبان و ارتباط، هنر، حرکت، مهارت‌های اجتماعی–عاطفی، سلامت، فناوری و دیگر حوزه‌های برنامه درسی به‌صورت جزیره‌های جداگانه به کودک ارائه نمی‌شوند؛ بلکه درون یک جهان داستانی مشترک به هم متصل می‌شوند.

داستان در آی‌دانا فقط وسیله‌ای برای جذاب‌ترکردن کلاس نیست؛ ستونی است که تجربه‌های پراکنده کودک را به یک مسیر معنادار و قابل دنبال‌کردن تبدیل می‌کند.

در نتیجه، کودک هر روز با یک موضوع کاملاً بی‌ارتباط روبه‌رو نمی‌شود؛ او وارد داستانی می‌شود که از روزها و هفته‌های قبل آن را می‌شناسد، با شخصیت آن ارتباط گرفته و حالا برای ادامه ماجرا باید فکر کند، کشف کند، همکاری کند و چیزی تازه بیاموزد. در آی‌دانا، برنامه درسی فهرستی از فعالیت‌ها نیست؛ یک روایت پیوسته از تجربه‌های یادگیری کودک است.

فستیوال‌های فصلی آی‌دانا؛ جایی برای ارائه یادگیری

در پایان هر فصل، بخشی از مسیر یادگیری کودکان در قالب یک فستیوال جذاب یادگیری و STEM (Science, Technology, Engineering & Mathematics) به نمایش درمی‌آید.

این فستیوال‌ها صرفاً جشن و سرگرمی نیستند؛ فرصتی هستند تا کودکان آنچه را طی هفته‌ها تجربه کرده‌اند، بسازند، ارائه کنند، توضیح دهند و با دیگران به اشتراک بگذارند. دست‌سازه‌ها، پروژه‌های علمی، سازه‌ها، آثار هنری، تجربه‌های گروهی و تولیدات مرتبط با روایت‌های ماهانه، بخشی از محتوای این فستیوال‌ها را تشکیل می‌دهند.

در برخی فستیوال‌ها، خانواده‌ها نیز در کنار کودکان حضور دارند و در بعضی برنامه‌ها از مهمانان خاص و متخصصان مرتبط با موضوع دعوت می‌شود تا تجربه یادگیری از فضای کلاس فراتر برود.

نمایش رشدمحور؛ در دو رویداد میان‌دوره و پایان‌دوره

در آی‌دانا، دو برنامه اجرایی اصلی در میان‌دوره و پایان‌دوره برگزار می‌شود که در آن کودکان نقش‌آفرینی می‌کنند، بخشی از برنامه را اجرا می‌کنند و تجربه مجری‌گری دارند.

این اجراها با رویکرد نمایش رشدمحور (Developmental Drama) طراحی می‌شوند و هدف اصلی آن‌ها، تقویت تعاملات اجتماعی پایدار و حل مسئله اجتماعی (Social Problem Solving) است. کودک در جریان تمرین و اجرا یاد می‌گیرد با دیگران هماهنگ شود، نقش خود را بپذیرد، اختلاف‌ها را مدیریت کند، برای موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده راه‌حل پیدا کند و در یک فعالیت جمعی تا رسیدن به نتیجه مشترک مشارکت داشته باشد.

تجربه آی‌دانا نشان داده است که کودکان روی صحنه، به‌ویژه در موقعیت‌های فی‌البداهه، گاهی توانایی‌هایی از خود نشان می‌دهند که در فعالیت‌های معمول کلاس به‌سادگی دیده نمی‌شود. بعضی کودکان در لحظه، جمله می‌سازند، موقعیت را نجات می‌دهند، نقش خود را خلاقانه ادامه می‌دهند یا با حضور و بیان خود دیگران را شگفت‌زده می‌کنند. همین فرصت‌های آزاد و کمتر از پیش تعیین‌شده می‌تواند زمینه‌ای برای بروز استعدادهای پنهان، خلاقیت، اعتماد به بیان و توانایی‌های ارتباطی کودک باشد.

به این ترتیب، صحنه در آی‌دانا فقط محل نمایش نیست؛ فضایی واقعی برای تمرین همکاری، ارتباط، حل مسئله اجتماعی و کشف توانمندی‌های کودک است.

آی‌دانا؛ پرورش نسل تازه‌ای از مربیان

در آی‌دانا، مربی صرفاً مجری یک برنامه از پیش نوشته‌شده نیست. او باید بتواند کودک را مشاهده کند، سؤال ایجاد کند، روایت بسازد، موقعیت یادگیری طراحی کند و از اتفاق‌های واقعی کلاس برای ادامه مسیر آموزشی استفاده کند.

به همین دلیل، آموزش و توانمندسازی مربیان بخشی از ساختار خود آی‌داناست. مربیان در زمینه‌هایی مانند یادگیری روایت‌محور و پروژه‌محور، طراحی فعالیت، مشاهده و مستندسازی مسیر یادگیری، استفاده هدفمند از فناوری و تولید محتوای آموزشی آموزش می‌بینند و در جریان کار نیز رشد حرفه‌ای آن‌ها ادامه پیدا می‌کند.

آی‌دانا می‌خواهد فضایی باشد که در آن، همان‌طور که استعدادهای کودکان کشف و شکوفا می‌شود، نسل تازه‌ای از مربیان خلاق، پژوهشگر، طراح و آشنا با نیازهای کودکان قرن بیست‌ویکم نیز شکل بگیرد.

یادگیری شخصی‌سازی‌شده؛ هر کودک، مسیر خودش

در آی‌دانا همه کودکان یک فعالیت یکسان را با یک سطح دشواری و در یک زمان مشخص انجام نمی‌دهند. یادگیری هر کودک بر اساس شیوه یادگیری، سرعت پیشرفت، علایق، نقاط قوت و نیازهای همان کودک دنبال می‌شود.

مربیان در طول هفته، مشاهدات خود از فعالیت‌های کودکان را در قالب روبریک‌های یادگیری (Learning Rubrics) ثبت می‌کنند. این گزارش‌ها به‌صورت منظم در اختیار دکتر زهره رهسپار قرار می‌گیرد و با تحلیل داده‌های یادگیری و بررسی روند هر کودک، برای هفته‌های بعد فعالیت‌هایی با سطح ساده‌تر، پیچیده‌تر یا شکل متفاوت طراحی و پیشنهاد می‌شود.

به همین دلیل  ممکن است دو کودک در یک موضوع مشترک، مسیرهای متفاوتی را طی کنند؛ یکی به فعالیتی با حمایت بیشتر نیاز داشته باشد و دیگری آماده ورود به یک چالش پیچیده‌تر باشد. هدف این نیست که کودکان با یکدیگر مقایسه شوند؛ هر کودک با مسیر قبلی خودش سنجیده می‌شود.

از مشاهده تا داشبورد یادگیری

اطلاعات ثبت‌شده مربیان در قالب داشبوردهای یادگیری (Learning Dashboards) تحلیل و سازمان‌دهی می‌شوند تا روند رشد کودک فقط بر اساس یک برداشت کلی یا یک فعالیت خاص قضاوت نشود.

خانواده در طول دوره سه تصویر مهم از مسیر یادگیری فرزند خود دریافت می‌کند:

خروجی نخست؛ نقطه آغاز

نشان می‌دهد کودک در آغاز دوره چگونه یاد می‌گرفت، در چه موقعیت‌هایی راحت‌تر وارد فعالیت می‌شد و در چه حوزه‌هایی به فرصت یا حمایت بیشتری نیاز داشت.

خروجی میان‌دوره؛ مسیر شکل‌گیری یادگیری

نشان می‌دهد در طول ماه‌های نخست چه تغییراتی رخ داده، کدام توانایی‌ها در حال رشد هستند و برنامه آموزشی چگونه متناسب با نیازهای کودک تنظیم شده است.

خروجی پایان‌دوره؛ تصویری از قابلیت‌های شکل‌گرفته

در پایان دوره، خانواده می‌تواند ببیند کودک در چه حوزه‌هایی پیشرفت چشمگیر داشته، چه توانمندی‌هایی در او برجسته‌تر شده و مسیر شخصی یادگیری او چگونه توسعه یافته است.

در این گزارش‌ها قرار نیست کودک با «میانگین کلاس» یا کودک دیگری مقایسه شود. هدف این است که خانواده بتواند پاسخ سه سؤال مهم را ببیند:

فرزند من در آغاز چگونه یاد می‌گرفت؟

در طول مسیر چه چیزی در او تغییر کرد؟

و اکنون چه توانمندی‌هایی در او بیشتر شکوفا شده است؟

به این ترتیب، داده در آی‌دانا برای برچسب‌زدن یا عددی‌کردن کودک استفاده نمی‌شود؛ داده به ما کمک می‌کند کودک را دقیق‌تر ببینیم و تجربه‌های یادگیری متناسب‌تری برای او طراحی کنیم.

در آی‌دانا، شخصی‌سازی یادگیری یعنی کودک مجبور نیست خودش را با برنامه تطبیق دهد؛ برنامه تا حد ممکن با مسیر یادگیری کودک تطبیق پیدا می‌کند.

پایبندی به حقوق کودکان؛ اصل غیرقابل مذاکره آی‌دانا

در آی‌دانا، حقوق کودک یک بند تشریفاتی در آیین‌نامه نیست؛ بخشی از شیوه طراحی برنامه، رفتار مربی و تصمیم‌های روزمره ماست.

ما کودک را صاحب صدا، احساس، حریم شخصی و حق انتخاب می‌دانیم. او حق دارد سؤال بپرسد، «نمی‌دانم» بگوید، اشتباه کند، برای انجام بعضی فعالیت‌ها زمان بیشتری بخواهد و بدون ترس از تحقیر یا مقایسه شدن، مسیر یادگیری خودش را طی کند.

به همین دلیل در آی‌دانا بر چند اصل پایبندیم:

• احترام به کرامت و شخصیت کودک و پرهیز از هرگونه تحقیر، برچسب‌زنی یا مقایسه با دیگران

• حق بازی، حرکت، تجربه و انتخاب متناسب با سن کودک

• حق شنیده‌شدن و جدی گرفتن نظر، احساس و پرسش‌های او

• توجه به تفاوت‌های فردی و طراحی مسیرهای یادگیری متناسب، نه یک نسخه واحد برای همه

• حمایت از امنیت جسمی و روانی کودک و آموزش غیرمستقیم مهارت‌هایی مانند کمک‌خواهی، نه‌گفتن، شناخت مرزهای شخصی و حل تعارض

• احترام به حریم خصوصی کودک در ثبت، نگهداری و انتشار تصاویر و اطلاعات مربوط به او

• پرهیز از تبدیل کودک به «نمره»؛ داده‌های یادگیری برای شناخت بهتر و حمایت از مسیر او استفاده می‌شوند، نه برای رتبه‌بندی و مقایسه.

در آی‌دانا، حتی وقتی کودک در یک فعالیت موفق نمی‌شود، سؤال ما این نیست که «چرا نتوانست؟»؛ سؤال این است که چه تغییری در محیط، فعالیت یا شیوه حمایت می‌تواند به او کمک کند بهتر یاد بگیرد؟

برای ما، کودک فقط دریافت‌کننده خدمات آموزشی نیست؛ انسانی است که باید در تمام فرایند یادگیری، محترم، دیده‌شده و شنیده‌شده باقی بماند.

در آی‌دانا، هیچ موفقیت آموزشی ارزشمندتر از حفظ کرامت، امنیت و حقِ کودکیِ کودک نیست.

خانواده؛ شریک یادگیری و رشد(کارگاه‌های خانواده‌محور)

در آی‌دانا، خانواده بخشی از فرایند رشد و یادگیری کودک است. به همین دلیل، در طول سال کارگاه‌ها، نشست‌ها و رویدادهای ویژه خانواده‌ها در موضوعات آموزشی، مشاوره‌ای، تغذیه‌ای و مهارت‌های زندگی برگزار می‌شود.

برخی از این برنامه‌ها کاملاً کاربردی و روزمره‌اند؛ برای مثال:

• کارگاه «گل و گلدان»؛ تجربه‌ای مشترک برای کودک و خانواده، با محور مراقبت، مسئولیت‌پذیری و ارتباط با طبیعت

• کارگاه «لقمه‌های سالم مدرسه‌ای برای کودکمان»؛ با تمرکز بر انتخاب‌های سالم، ساده و قابل اجرا برای میان‌وعده کودک

• نشست «شب‌ادراری کودکان»؛ با رویکرد آگاهی‌بخشی، کاهش نگرانی خانواده و ارائه راهکارهای مناسب با حضور متخصص

بخشی از این برنامه‌ها به‌صورت کارگاه‌های گفت‌وگومحور و بخشی نیز در قالب جشنواره‌ها و تجربه‌های مشترک کودک و خانواده اجرا می‌شوند. در بعضی موضوعات نیز از متخصصان حوزه‌های مرتبط مانند مشاوره، روان‌شناسی و تغذیه کودک دعوت می‌شود.

هدف آی‌دانا این است که ارتباط خانه و مرکز آموزشی فقط به دریافت گزارش محدود نشود؛ بلکه خانواده بتواند پرسش بپرسد، تجربه کسب کند و در مسیر رشد کودک، آگاهانه‌تر همراه او باشد.

در آی‌دانا، رشد کودک پروژه‌ای مشترک میان کودک، خانواده و محیط آموزشی است.